Кейкі батыр атындағы №4 жалпы білім беретін мектебінде Құлан Кейкі Көкембайұлына 2017 жылдың 24 қараша айында мұражай кабинеті ашылды. Мұражайымыздың ашылуында өрісті өнерді өзіне серік еткен белгілі оюшы, өлкетанушы, халықаралық Шыңғысхан академиясының Академигі, Қостанай облысы Меценаттар клубы арнайы сыйлығының иегері, «Арқалық қаласының құрметті азаматы» – Бәйділдин Шөптібай Бәйділдәұлы лентасын қиған болатын. Елі мен жері үшін өмірін арпа­лыс­та өткізіп, сол жолда жанын пида ет­кен жаужүрек ұлдарын туған халқы еш­қа­шан да ұмытпаған. Олардың аяулы есім­дерін ардақтап аңыз-жырға айналдырып кейінгі ұрпақтың санасына сіңіруге тырысқан. Сондай ел есінде сақталған есіл ерлеріміздің бірі Кейкі Көкембайұлы.

Батырдың бейнесі артындағы ақар­лы-шаһарлы жұртымен бірге жасап, өмір­шеңдік танытса да кешегі кеңес дәуірін­де солақай саясаттың салқынымен ғылыми зерттеулерден алынып тастал­ғаны белгілі. Соған қарамастан, Ғ.Мүсі­репов­тің «Аманкелді» пьесасында, М.Қа­ратаевтың «Даладағы дауыл», Қ.Сәр­секеевтің «Қызыл жалау», А.Нұр­мановтың «Құланның ажалы» роман­дарында ақиқаттың астарлап болса да айтылғанын көңілге медет тұтамыз.

Ал, Тәуелсіздік алған уақыттан бас­тап тарихи тұлғаның тағдырына ар­нап К.Әмірқызы, С.Тұрғынбекұлы, А.Бай­жан, Ә.Қылышбайұлы, Қ.Әлім және тағы басқалары мерзімді баспасөз беттерінде қалам тартты. Бірақ жарық көрген сол ма­қала, кітаптарда Кейкінің күрес жолы тек ел аузындағы аңыз-әңгімелер негі­зінде жазылды және мұндай талпыныс оның өмірбаянына қатысты көптеген жаңсақтықтарға жол ашты. Мәселен, оның туған, өлген жылдары, кеңестік билік­ке қарсы күрескен тұстары бұрма­ланып көрсетілді. Мұның басты себебін мұрағат қорларындағы құжаттардың сол уақытта әлі ғылыми айналымға түс­пеуі­мен түсіндірсек қателесе қоймаймыз.

Сонымен, қолдағы бар деректер мен жинақталған мұрағат қорларындағы құжаттарды саралап байқасақ, батырдың өмірі былай өріледі. Кейкі Көкембайұлы 1877 жылы Торғай уезі, Қайдауыл болы­сында дүниеге келген (қазіргі Қос­­танай обл., Аманкелді ауд., Тасты ауылы). Азан шақырып қойған аты – Нұр­мағанбет, руы – құлан қыпшақ. Көп кісіге қосылмай кейкиіп жүретін бол­ғандықтан жеңгелері «Кейкі» атап кеткен. Сөйтіп, ел арасына «Кейкі» аты­мен танылған. Шежіреге зер салсақ ол бес ағайынды болған. Көкембайдан Оспан, Қосжан, Омар, Кейкі және Шұ­бар туады. Осылардың ішінде бүгінде тек Қосжанның ғана ұрпағы бар. Кеңес өкі­меті кезінде Көкембайдың кінді­гі­нен тараған ұрпақтары «банды», «ба­сма­шының» туыстары деп айыпталып, би­лік басындағылардан теперішті көп көрген.

Батыр жастайынан өздерімен рулас, Торғай өңіріндегі атақты бай Шашам­бай­дың Рахметі деген кісінің бетке ұстар жылқышысы болған. Атақты Аман­кел­ді­­мен бірге барымтаға да түскен атан жі­­лік­ті азаматтардың қатарында бой түзеді.

Кейкі батырдың елін күреске бас­тап шығуы және отарлық саясатқа қар­­сы қарулы қарсылық танытуы, аты­­ның ел аузына ілігіп «құралайды кө­з­­ге атқан мерген», «батыр» атануы Тор­­ғай даласындағы 1916 жылғы қа­зақ хал­қы­ның ұлт-азаттық көтерілісі тұ­сын­да көрініс тапты.

Батырдың ерлігі ешқашан ұмытылмайды. Мұражайымыздың төрінде Кейкі Көкембайұлының тарихи бейнесі өмір деректерінен мәлімет беретін экпозиция қойылған. Сонымен қатар Алаш қозғалысы-тарих тағылымы тақырыбында Алаш зиялыларының  жарқын бейнесі тізбектелген  экпозияцияны көре аласыздар. Қазақтың кешегі өшпес ерлігімен ел есінде қалған Алаш зиялыларын және Ұлт батырларын ұлықтап келе жатқан зерттеуші ақын-ғалымдарымызға арналған жеке экспозиция қойылды. 2010жылы Арқалық қаласындағы Дала өлкесі тарихы облыстық мұражайының алаңында орнатылған Кейкі Көкембайұлына  арналған ескерткіштің ашылу салтанатының өту барысында түсірілген фото суреттерден құралған экпозициямызды көре аласыздар. Бүгінде ол ескерткіш Киелі шаңырағымыз білім ордамымыздың алаңына ауыстырылып қойылды. Бейне шежіре деп аталатын экпозициямызда  батыр бабамызға арналған кесенелермен Торғай облысы картасын көре аласыздар. 1916жылғы Ұлт-азаттық қозғалысқа арналған көрмелер мен Кейкі мерген деп аталатын жаңадан жарық көрген телехикаяның киномотографиялық кадр фотолары қойылған. Елге оралған есім деп аталатын бұрышымызда Кейкі мергеннің анропологтардың зерттеу барысындағы бас сүйектің қалыпқа келген нұсқаларымен Ел рухының еңсесін көтерген батырымызға арналып салынған Кейкі батырдың  бас сүйегі жерленген кесенесінің фото суреттерімен мәліметтері қойылған.Сонымен қатар көптеген баспалардан жарық көрген кітаптар газеттер, журналдар және Батыр бабамыздың ұрпақтарының суреттері  қойылған экпозициямен ветриналар бар. Кейкі Көкембайұлынан қалған жалғыз құнды жәдігер ол Кебеже. Кебеже қамыздағы киелі қара шаңырақ Арқалық қаласындағы дала өлкесі тарихы облыстық мұражайында сақтаулы тұр.